اخلاق در مهندسي

مهندس کامل سيدي مقدم

     ساختارهاي پيچيده سازمانها،مؤسسات ، شرکتها با پيشرفت تکنولوژي وصنعت و تنيده شدن انسان با مخلوقات و محصولات خودضرورت نوعي تعاملات توسط مهندسان را ميطلبد که ازيک طرف ضامن استمرار بقاء و زندگي با رفاه وآسايش در حد استاندارد و از طرف ديگر جلوگيري ازهدر رفتن منابع و ذخاير طبيعي را ايجاد نموده است. اين ميتواند نوعي تعهد ،خدمت واستقلال رأي را در فرمتي بنام اخلاق درمهندسي که چه بسا در روشها ودستورالعملها بندرت و يا شايد هرگز درج نشده باشد معرفي مي نمايد.

وجود چنين رفتارها ميتواند تضمين کننده توسعه کشور ، قدرت در سطح بين المللي و رضايت و آرامش و شادي براي فرد  نيز گردد.

اخلاق در مهندسي چيست؟

اخلاق در مهندسي چيزي جز فعاليت اجتماعي ،نيت،تعهد شخصي،مسئوليت ،ارزش ها ،چشم اندازها و اعتقاد به پيشرفت و تکنولوژي نمي باشد .

 بخش عمده آن به پيشگيري از انجام خطا و منش مسئولانه و استراتژي ها و اعتقاد به پيشرفت مربوط مي شود  که ميتواند در قالب فعاليت يک مهندس شيمي که در بخش محيط زيست شرکتي کامپيوتر مشغول ميباشد بيان گردد .شيميست متوجه تخليه مقاديري غير مجاز سرب و آرسنيک در فاضلاب شهري ميگردد.شهر پس از پردازش فاضلاب ، از آن کود تهيه مي کند و اين کود مورد استفاده کشاورزان محلي قرار ميگيرد.شهر براي اطمينان از ايمني قوانين بسيار محدود کننده اي در مورد تخليه سرب وآرسنيک دارد. تحقيقات  شيميست را متقاعد به کنترل آلودگي قويتر و نصب تجهيزات ديگري مي نماييد اما مدير او مصر است هزينه چنين تجهيزاتي بالاست.شيميست مسئول موفقيت شرکتش مي باشد اما در قبال جامعه که خانواده و خود نيز در آن بسر ميبرند مسئول است مضافا"مسئول پيشرفت و ارتقاء شغلي خود و مسئوليت در قبال تامين معاش براي خانواده مي باشد.

در واقع شيميست با معماهاي که در ارزش هاي اخلاقي در تضادند مواجه مي باشد .لذا او چه بايد بکند؟

همانگونه که آمده در مسائل مهندسي مانند هر جاي ديگري داراي  ارزشها بيشمارند و تحت شرايطي در تضاد هستند. حل اين مسايل بغرنج نيازمند قضاوت خوب در باره هماهنگ کردن و يک پارچه کردن ارزشهاي متضاد است.

پايه حساسيت اخلاقي با مسئوليت عمومي نسبت به ارزشهاي اخلاقي عموما" زماني که در کودکي به ما آموزش داده مي شود تا به نيازها و حقوق ديگران و خود حساس باشيم بنا نهاده ميشود. در صورت تخطي از آن مي تواند به جامعه  ستيز بالغ گردد که هيچ درکي از خير و شر اخلاقي ندارد.

جهت بهبود بخشيدن به درک مسائل اخلاقي و ايجاد تفکر خود مختار ،مهارت هاي عملي در محدوده اخلاق مهندسي ،شامل موارد ذيل مي باشد.

1-آگاهي اخلاقي

2-استقلال اخلاقي

3-همساني اخلاقي

 4-ابتکار اخلاقي

 5-ارتباط اخلاقي

6-عقلانيت اخلاقي

 7-احترام به افراد

8-تحمل تنوع(احترام به تفاوت هاي نژادي،ديني،مذهبي و.....)

9-اميد اخلاقي

 10-پاکدامني.

ابعاد مهندسي چيست؟

محصولات مي توانند وسايل حمل و نقل ، سيستم هاي ارتباطات،پزشکي و تاسيسات و پالايشگاهها و لوازم خانگي ... باشند.

ايده يک محصول جديد ابتدا از طراحي مفهومي ظهور و اين منجر به برقراري مشخصات عملکرد و انجام يک تحليل اوليه بر اساس ارتباطات کارکردي متغير هاي طراحي ميشود.اين فعاليت نيز به تحليل دقيق تر و بعضا" شبيهه سازي کامپيوتري و مدلها و نمونه هاي اوليه فيزيکي منجر مي شود.

محصول نهايي فعاليت طراحي ،مشخصات جزئي و نقشه هاي تفصيلي کليه اجزاست.پس از آن فعاليت عمده ،توليد است که شامل زمانبندي انجام فعاليت هاي خريد مواد اوليه و اجزاء توليد قطعات ،مونتاژ اوليه ،مونتاژ نهايي و آزمونهاي عملکردي محصول است.

فروش و يا تحويل در صورتي که کالا نتيجه ي يک قرارداد باشد در مرحله بعدي قرار گرفته بعد از آن مهندسان توليد کننده يا مشتري  کار نصب ،آموزش ،تعمير و نگهداري و نهايتا" بازيافت يا انهدام را انجام مي دهند.

آنچه لازم به ذکر است مهندسي هميشه منتج طرحها و فرآيندهاي يکي پس از ديگري و پيشرفت آنها بصورت مستقل از هم نيستند بلکه مهندسي عبارت است از سعي و خطاها با عقب گردهايي بر پايه تصميم هاي حاصل از بررسي نتايج و بازخوردهاي بدست آمده در طي مسير اجراي آنهاست که ممکن است تغييراتي لازم باشد تا عملکرد محصول بهبود يابد يا محدوديت هاي هزينه و زمان را در بر بگيرد.

البته اين موارد نيز به نوبه خود در پاره اي از موارد در ابعاد مهندسي بخوبي پيش نمي رود و خود داراي مسائلي است که دلايل آن شامل موارد ذيل مي باشد.

1-کوته بيني

2-بي کفايتي

3-کمبود زمان

4-کمبود مواد اوليه

5-ذهنيت بلا استفاده مهندسان 

 6-عدم صداقت

7-در نظر نگرفتن مسائل ايمني

8-نظر به استفاده از محصول توليدي پس از فروش.

هنگامي که يک مهندس در قبال خود و ديگران مسئوليت دارد منظور اينست که :

·        به مسئوليتش عمل کند(وظايف)   

·        مسئول بودن به معناي پاسخگويي در برابر چگونگي بر آورد ساختن وظايف(پاسخگويي)

·        مسئولانه عمل کردن(وجدان)

·        قابليت پذيرش خطا در صورت بروز و ظرفيت در صورت انجام کار خوب(تقصير/شايان تقدير)

لازم است يادآوري شود موارد به معناي اين نيست همه تعهدات بر گردن مهندسان مي باشد بلکه ديگر  افراد نيز به لحاظ برخي امور مانند راستگويي ،عدالت،درستکاري و تعهدات شغلي داراي مسئوليت مي باشند.

اهميت موضوع تحت عنوان <<اخلاق در مهندسي>> دراين نهفته است که اين تفکر را ميتوان به کليه امورات و فعاليتهاي جامعه تعميم داد و بازخورد آن را تحت عنوان <<مهندسي جامعه>> بجهت مديريت صحیح آن و برون رفت از بحرانها و سرآغازی بر زندگی مدرن بررسي نمود . البته در برخي موارد نيز براي انحراف مسئله ، مديران ارشد در تقسيم وظايف کوتاهي نموده اند و متخصصين جامعه را برکنار و بجاي آنها غير متخصصين را بکار گمارده اند که جه بسا خود داراي انحرافات کلي وسرچشمه فساد گشته و باعث از دست دادن اعتماد عامه مردم مي شود که هدر رفتن سرمايه هاي هنگفت جامعه و از طرف ديگر عدم حضور متخصصين ، فقر آگاهي جامعه را سبب خواهد شد و آنرا بسوي قهقرايي سوق خواهد داد که همگان از آن متضرر خواهند شد.

اميد است با دوباره طراحي و برنامه ريزي مهندسي جامعه ، انحراف و عقب ماندگي جامعه را اصلاح و در مسير نيل به اهداف گام بنهيم.

با سپاس